Özel Dosya

2020 Mali Yılına İlişkin Bütçe Hazırlık Çalışmaları

2020 Mali Yılına İlişkin Bütçe Hazırlık Çalışmaları

 

 

Bütçe kavramı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 3 üncü maddesinde, belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bunların uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konulan belge şeklinde tanımlanmıştır.

Diğer taraftan, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 22 inci maddesinde de belediye başkanlarının, her yıl Haziran ayının sonuna kadar stratejik plân ve performans programına uygun olarak gider bütçelerini hazırlamak üzere birimlere çağrı yapacağına ilişkin düzenleme bulunmaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda, Belediyelerin, 2019 Mali Yılı Bütçe Çağrısını hazırlarken aşağıdaki hususlara da yer vermelerinin faydalı olacağını düşünmekteyim:

  1. Tutarlı, gerçekçi ve uygulanabilir bütçe hazırlanması ve yılsonu faaliyet raporunda sapmaların kabul edilebilir seviyede olması amacıyla, harcama birimlerinin 3 yıl (2015, 2016 ve 2017 yılları) içindeki bütçe gerçekleşmelerini görebilmeleri için aşağıda yer alan tablonun doldurulması oldukça önemli hataları önleyecektir:
XXX MÜDÜRLÜĞÜ
Birim Bütçelerinin Tutarlılık Tespitine İlişkin Tablo
Ekonomik Kod 2015 2016
Birim Bütçe Teklifi
(A1)
Net Bütçe Ödeneği
(B1)
Yıl Sonu Harcama
(C1)
C1/
A1
(%)
C1/
B1
(%)
Birim Bütçe Teklifi
(A2)
Net Bütçe Ödeneği
(B2)
Yıl Sonu Harcama
(C2)
A2/
A1
(%)
B2/
B1
(%)
C2/
C1
(%)
C2/
A2
(%)
C2/
B2
(%)
Personel Giderleri 100,0 90,0 100,0 100,0 111,1 200,0 200,0 180,0 100,0 122,2 80,0 90,0 90,0
SGK Devlet Primi Gid.                          
Mal Ve Hiz Alım Gid.                          
Faiz  Giderleri                          
Cari Transferler                          
Sermaye Giderleri                          
Sermaye Transferleri                          
Borç Verme                          
Yedek Ödenekler                          
TOPLAM                          
            2017
            Birim Bütçe Teklifi
(A3)
Net Bütçe Ödeneği
(B3)
Yıl Sonu Harcama
(C3)
A3/ A2
(%)
B3/
B2
(%)
C3/
C2
(%)
C2/
A2
(%)
C2/
B2
(%)
            300,00 300,00 270,00 50 50 50 90 90
                           
                           
                           
                           
                           
                           
                           
                           
                           
                           

Söz konusu tablo ile harcama birimlerinin bütçe tekliflerini görebilmelerini, bu tekliflerinin ne kadar bütçe ödeneğine dönüştüğünü ve yıl sonunda ne kadar bütçe kullanıldığını görebileceklerdir.

Bu tablo analiz edildiğinde;

  • Kullanılmayan veya birim faaliyet alanıyla ilgisi olmayan ödeneklerin talep edilmemesi,
  • Ödenek aktarması yapılan kalemlerin tespit edilerek, ödenek ihtiyacının belirlenmesi ve daha tutarlı bir bütçe teklifinin oluşturulması,
  • Ödenek yetersizliklerinin tespit edilmesi ve bir sonraki yıl için tekrar aynı eksiklerin önlenmesi,
  • Yıllar itibariyle harcama kalemlerinden ne kadarlık bütçe tekliflerinin oluşturulduğunun incelenerek, gereksiz ödenek tekliflerinin önüne geçilmesi.

Bu tablonun ekonomik kodlamanın 2. Düzeyi olarak da hazırlanması daha detaydaki sorunların ortaya çıkmasını sağlayacaktır.

  1. Ödenek talebinde birimin faaliyet alanının gerektirdiği giderlere yönelik bütçe talebinde bulunulmasına yönelik bütçe çağrısında hatırlatma yapılmalıdır. Örneğin, temsil ağırlamadan harcama yapmayacak bir birim, bu gider tertibinden ödenek talebinde bulunmamasının sağlanması gerekmektedir.
  2. Yeni kamu mali yönetim sisteminin merkezinde plana dayalı bir yönetim anlayışı bulunmaktadır. Performans denetiminin de özünü oluşturan, plan, program ve bütçe ilişkisinin temini açısından, harcama birimlerinin, bütçe ödeneklerini, analitik bütçe sınıflandırmasının yanı sıra, performans programı uygulamasını da yürütmek açısından “Genel Yönetim Giderleri”, “Diğer Kamu İdarelerine Yapılacak Transferler” ve “Faaliyet Maliyetleri” şeklinde üçe ayırması yerinde olacaktır.

Bütçe hazırlık çalışmalarının yürütülmesi sırasında, ciddi bir yaklaşık maliyet çalışması yapılması ve bu yolla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu uyarınca, ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamaz hükmüne aykırı işlem yapılmasının önüne geçilmesi gerekmektedir.

  1. Harcama birimlerinin tamamının, “Gider Bütçe Fişini”[1] kullanması, 2019 mali yılı bütçe gider teklifleri ile 2020 ve 2021 yılı gider tahminlerini ayrıntılı bir şekilde hazırlaması gerekmektedir.

Gider bütçe fişleri her faaliyet için ayrı ayrı düzenlenmesine dikkat edilmeli ve söz konusu belgeye “Ödenek Cetveli”[2] de eklemesi yerinde olacaktır.

Bu iki belge birbiriyle tutarlı ve aynı zamanda ayrıntılı bilgiler içerecek şekilde hazırlanacaktır.

  1. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 23 üncü maddesi gereği, tüm harcmaa birimleri tarafından, “Ayrıntılı Harcama Programı”[3] hazırlanması, hangi faaliyetin hangi dönemde yapılacağının belirtilmesi, idarenin nakit planlaması açısında oldukça faydalı olacağı açıktır.

Bu tabloya da “Hizmet Gerekçesi ve Hedefleri”[4] tablosu eklenmesi ve idarenin söz konusu iki tablo da, Mali Hizmetler biriminin görüşünün alması hataları engellemek açısından olumlu olacaktır.

  1. Belediyelerin gider bütçesinin, öngörülen gelir hedefine uygun olarak hazırlanması, sürdürülebilir bir mali yönetim anlayışı açısından zorunludur. Bu nedenle harcama birimlerince gider tekliflerini bu hassasiyetle oluşturması için önlem alınması gerekmektedir. Mali Hizmetler birimi bütçe tekliflerini belediyenin, bütçe tasarısı haline dönüştürürken öngörülen gider teklifleri ile bütçe gelir tavanı arasında bir ilişki kurması ve tekliflerde bazı değişikler yapması yerinde olacaktır.
  2. Gider fişleri Analitik Bütçe Sınıflandırmasına uygun bir şekilde doldurulurken, ekonomik sınıflandırmada aşağıdaki kurallar uyulmasına dikkat edilmesi gerekmektedir:

 

 

Ekonomik Sınıflandırma

I.Düzeyi

Açıklama
01 Personel Giderleri a) Önceki 2 yılın gerçekleşen (kesin hesap bilgilerinden) personel giderlerinin ortalamasına uygun bir şekilde teklifler oluşturulacaktır.

b)Personel sayılarındaki artış veya azalış değerlendirilecektir.

c) Maaş ve ücret artışı öngörüleri değerlendirilecektir.

02 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri
03 Mal ve Hizmet Alım Giderleri a) Mal ve hizmet alımı ya da yapım işi için hizmet gerekçeleri ayrıntılı bir şekilde hazırlanacaktır.

b) Gerçekleştirilmek istenen faaliyetin maliyeti, 2018 mali yılı Performans Programında da yer alacaktır. Dolayısıyla, Stratejik Plan ile belirlenen hangi amaç ve hedef kapsamında faaliyetin yapılmak istendiği, performans göstergesi de belirlenmek suretiyle ortaya konulacaktır. Bu belirlemeler Performans Programının ilgili tablolarına aktarılacaktır.

c) Maliyet hesaplamaları ve gider teklifleri oluşturulurken, öncelikle daha önce aynı nitelikli iş yapılmışsa bu maliyetler, yoksa mal alımlarında piyasa rayiç değerleri, hizmet alımlarında işçilik maliyetleri, yapım işlerinde ise kamudan temin edilebilen birim fiyatlar dikkate alınarak ortalama rakamlar üzerinden tespitler yapılacaktır.

d)Sadece zorunlu hallerde döşeme ve demirbaş alımı için ödenek talep edilecek ve ihtiyacın zorunluluğu ayrıntılı bir şekilde gerekçelendirilecektir. Döşeme ve demirbaş alımı için ödenek talep edilirken demirbaş standardizasyonu ilkelerine uyulacak ve mevcut imkânlarla yetinme gayreti içinde olunacaktır.

e) Bilgisayar ve bilgi işlem sistemlerinin yenilenmesi ve genişletilmesine ilişkin olarak mevcut kapasitenin etkili, ekonomik ve verimli kullanımı esas alınacaktır. Bu amaçla teklif edilecek ödeneklerde mevcut kapasite ile hizmet hedefleri arasındaki ilişki göz önünde bulundurulacaktır.

04 Faiz Giderleri İdari işlemlerden kaynaklananlar için ilgili birim tarafından ödenek teklif edilecektir.
05 Cari Transferler Sermaye birikimi hedeflemeyen ve cari nitelikli mal ve hizmet alımını finanse etmek amacıyla karşılıksız olarak yapılan ödemelerdir. Ayni işlemler analitik bütçe sınıflandırmasının kapsamı dışında olduğundan ayni nitelikteki transferler bu kapsamda yer almayacaktır. Transferler nihai olarak kimin yararlandığına göre değil kime ödendiğine göre sınıflandırılmalıdır.
06 Sermaye Giderleri Normal ömrü bir yıldan fazla olan mal ve hizmet alımları ile sabit sermaye edinimleri ve gayri maddi aktiflerin edinimi için yapılan, bütçe hazırlama rehberi ve bütçe kanunları ile belirlenmiş asgari değeri aşan ödeme, buraya gider olarak yazılacaktır.
07 Sermaye Transferleri Mali hizmetler birimi dışında hiçbir müdürlük ödenek koymayacaktır.
08 Borç Verme Mali hizmetler birimi dışında hiçbir müdürlük ödenek koymayacaktır.
09 Yedek Ödenekler Mali hizmetler birimi dışında hiçbir müdürlük ödenek koymayacaktır.
  1. Bütçe tekliflerinin hazırlanmasında, her bir birimin yürütmekte olduğu hizmetler gözden geçirilerek ihtiyaç duyulmayan, öncelik taşımayan veya mükerrerlik arz eden hizmetler için ödenek teklif edilmemesi, devamına ihtiyaç duyulan hizmetler için önceki yıl verileri de ortaya konularak Bütçe Çağrısında belirtilen esaslar dâhilinde ödenek teklif edilmesinin bütçe çağrısında belirtilmesinin faydalı olacağını değerlendirmekteyim.
  2. Bütçe hazırlık çalışmalarının yürütülmesinde, önceki yıl kesin hesap ve faaliyet raporlarından, muhasebe bilgilerinden, mali raporlardan, yönetim politikalarından, istatistik ve doğrusal programlama tekniklerinden yararlanılacak, tarife, nispet ve mevzuat değişikliklerinin etkileri mutlak surette bütçede yer almalıdır. Diğer kamu idarelerine yapılacak transferler, tüm yasal yükümlülüklerimiz dikkate alınarak, özenli bir şekilde ayrı ayrı bütçe fişleri düzenlemek suretiyle gösterilmelidir.
  3. 2019 Mali Yılı Bütçesine yönelik 2018 yılında yürütülecek iş takvimi hazırlanmalıdır. Örnek bir iş takvimi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

 

YAPILACAK İŞLEM SÜRE
Üst Yönetici tarafından birimlere bütçe çağrısının yapılması Haziran Başı
Taslak gider fişlerinin, performans hedefleri tablosu ile faaliyet maliyetleri tablosunun, koordinasyon, işbirliği ve işbölümü sağlanması amacıyla Mali Hizmetlere gönderilmesi Haziran Sonu
Birimlerin kesinleşen gider tekliflerini Mali Hizmetler Müdürlüğüne göndermesi 22 Temmuz
Üst yönetici tarafından gerekli inceleme ve düzeltme yapıldıktan sonra bütçe tasarısının encümene havale edilmesi Ağustos ayının sonuna kadar
Bütçe tasarısının İçişleri Bakanlığına gönderilmesi Eylül ayının ilk haftası içinde
Bütçe tasarısının encümen görüşü ile birlikte üst yöneticiye verilir. En geç Eylül ayının son haftası içinde
Bütçe tasarısının üst yönetici tarafından Meclis’e sunulması Ekim ayı toplantısında görüşülmek üzere
Bütçe tasarısının, plan ve bütçe komisyonuna havale edilmesi Ekim ayı toplantısının ilk oturumunda
Kesinleşen Bütçenin Büyükşehir Meclisine sunulması Kasım ayı toplantısında

 

  1. Bütçe gider fişleri oluşturulurken, önceki yılın gerçekleşmelerinin veya tekliflerinin belirli katsayılarla ödenekleri artırarak değil, hizmet önceliklerini iyi belirlemek suretiyle kaynak dağılımını sağlıklı bir şekilde yapmaları sağlanmalıdır.
  2. Ödenek tekliflerinde, 1000,00.-TL katlarıyla tutarlar şeklinde girilmesi, bu tutarın altındakiler yukarıya yuvarlanması ve ayrıca, bütçe tertibinde ödenek bulunmasa bile bütün tertipler açılmış sayılacağından, ödenek cetvellerine iz bedeli olarak tutarlar girilmemesi yerinde olacaktır.
  3. Performans programıyla ilgili, ekte yer alan “Performans Hedefleri Tablosu” ile “Faaliyet Maliyetleri Tablosu” doldurulacaktır. Söz konusu tablolar örnek olması için taslak olarak doldurulmuş ve aşağıda verilmiştir.

Tüm harcama birimlerinin performans programı hazırlama zorunluluğu kaldırıldığından, hangi birimlerin performans programı oluşturacağı belirlenmelidir.

Performans göstergeleri için bir veri havuzu oluşturulmasının yararlı olacağını değerlendirmekteyim.


 

PERFORMANS HEDEFİ TABLOSU

İdare Adı  XXX BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Amaç KURUMSAL KAPASİTEYİ GELİŞTİRMEK
Hedef H1.6. Bilgi Sistemleri ve Teknolojik Ekipmanları Etkin Kullanılmasını Sağlamak.
Performans Hedefi Standart dosya planı, arşiv mevzuatı ve resmi yazışma usullerine ilişkin mevzuata uyumdaki eksiklikler giderilecektir.
Açıklamalar
Performans Göstergeleri 2016 2017 2018
1 Standart dosya plan uygulamasına yönelik yayımlanan iç genelge sayısı 1 1 2
Açıklama
2 Dijital arşive geçiş oranı (yüzde) 20 60 100
Açıklama

 

3 Arşive yönelik hata tespit veya eksiklik tespit eden kontrol listesi sayısı 2 1 1
Açıklama
4 Resmi yazışma hakkında yayımlanan iç genelge sayısı 1 1 1
Açıklama
Faaliyetler Kaynak İhtiyacı 2019 (TL)
Bütçe Bütçe Dışı Toplam
1 İmza yetkileri yönergesinin güncellenmesi 20.000,00   20.000,00
2 Gelen ve giden evrak akışında teknolojik imkanlardan yararlanılması 10.000,00   10.000,00
3 Dijital arşiv çalışmasının başlatılması 2.000,00   2.000,00
4 Standart dosya planı uyumsuzluklarının giderilmesi 1.000,00   1.000,00
5 Resmi yazışmaya ilişkin sorunların tespit edilmesi ve standartlaşmayı sağlayacak çalışmaların yapılması 3.000,00   3.000,00
6 Kurum ve birim arşiv sorunlarının tespit edilmesi ve bu sorunların giderilmesine yönelik önleyici veya yönlendirici çalışma yapılması 1.000,00   1.000,00
Genel Toplam 37.000,00 0,00 37.000,00
 

 

 

FAALİYET MALİYETLERİ TABLOSU

İdare Adı  
Performans Hedefi  
Faaliyet Adı  Dijital arşiv çalışmasının başlatılması
Sorumlu Harcama Birimi veya Birimleri  Yazı İşleri Müdürlüğü
 Açıklamalar  
Ekonomik Kod 2018
01 Personel Giderleri  
02 SGK Devlet Primi Giderleri  
03 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 2.000
04 Faiz Giderleri  
05 Cari Transferler  
06 Sermaye Giderleri  
07 Sermaye Transferleri  
08 Borç verme  
Toplam Bütçe Kaynak İhtiyacı 2.000
Bütçe Dışı Kaynak Döner Sermaye  
Diğer Yurt İçi  
Yurt Dışı  
Toplam Bütçe Dışı  Kaynak İhtiyacı 2.000
Toplam  Kaynak İhtiyacı 0,00

 

 

  1. Aşağıda yer alan her bir alım için ihtiyacın nereden ve hangi usulle temin edileceğine bakılmaksızın vergiler dahil olmak üzere;

– Menkul mal alımlarında 25 bin Türk Lirasını,

– Gayrimaddi hak alımlarında 20 bin Türk Lirasını,

– Menkul malların bakım ve onarımlarında 25 bin Türk Lirasını,

– Gayrimenkullerin bakım ve onarımlarında 55 bin Türk Lirasını,

aşan tutarlar “03- Mal ve Hizmet Alım Giderleri” tertiplerinden ödenemez. “06- Sermaye Giderleri”ne ilişkin olarak yukarıdaki limitlerin uygulanmasında toplam proje ödeneği olarak esas alınması hatırlatılmalıdır.

 

  1. Belediyenin vaat kapasitesinin ortaya konulması ve 2019 yılında yapılması planlanan faaliyetlerle ilgili ayırabileceği bütçenin belirlenmesi açısından aşağıdaki tablonun doldurulmasında fayda görmekteyim:
XXX BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Bütçe Kullanımına İlişkin Tablo
Müdürlük
Kurumsal Kod
Ekonomik Kod
(I.Düzey)
Ekonomik Kod
(II.Düzey)
İşin Adı Niteliği
(mal / hizmet / yapım)
Alım yöntemi Süreklilik arz eden İş mi? Maliyeti Performans Programında Gösterildi Mi? Faaliyetin Başlatılmasında Tetikleyici Makam Nedir? Ödenek Aktarmasına İhtiyaç Duyuldu Mu? AÇIKLAMA
                     

 

Yukarıdaki tablo doldurulduğunda, süreklilik arz eden alımlar belirlenmiş olacaktır. Alımların yöntemi, niteliği hakkında da istatistiki bilgi verecektir.

Diğer taraftan, faaliyetlerin kimin tarafından başlatıldığı, dolayısıyla harcama birimlerinin proje geliştirme kapasiteleri de ortaya çıkmış olacaktır.

Performans esaslı bütçeleme açısından da oldukça önemli olan husus da bu tablo ile ortaya konulmuş olacağından, gösterge belirlenip belirlenmediği de analiz edilebilecektir.

[1] Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği Örnek-3/A formu

[2]Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği Örnek-9 formu

[3]Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği Örnek-27 formu

[4]Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği Örnek-2 formu

Daha fazla göster

İlgili Makaleler

Close